Artikelen lezen en interpreteren

Aanwijzingen voor het kritisch lezen van een artikel

Voor het kritisch lezen van een artikel is het goed te weten hoe een artikel normaal gesproken in elkaar zit, welke vragen je kunt stellen, zelfs als je niet zoveel van het onderwerp afweet, en dat het belangrijk is om na te gaan waar de auteurs van het artikel aannames gebruiken.

Opbouw artikel

Een wetenschappelijk artikel heeft vaak een standaard opbouw of structuur:

  • Titel
  • Abstract/Samenvatting
  • Introductie
  • Materiaal en methoden
  • Resultaten
  • Discussie
  • Referenties
  • Tabellen en figuren.

De opbouw van een artikel kan echter per tijdschrift verschillen. Sommige tijdschriften, zoals het tijdschrift “Nature Medicine”, plaatsen de “materiaal en methoden” sectie achteraan, waarbij vaak verwezen wordt naar een online site. Andere tijdschriften, zoals Science, houden deze traditionele indeling niet meer aan, maar hebben per hoofdstuk nog wel steeds de opbouw: introductie, uitwerking (methode plus resultaten), afsluiting (interpretatie en conclusie).

Op de pagina Artikelen Schrijven vind je een video over wetenschappelijk schrijven (duur = 38 minuten): “Tips voor het schrijven van een wetenschappelijk artikel, Open Universiteit”. In het begin van deze video wordt verteld hoe de algemene opbouw van een artikel is.

Kritische analyse

Een groot probleem bij het kritisch beoordelen van artikelen over klinisch onderzoek is dat je als (beginnend) geneeskundestudent, maar vaak ook als arts, beduidend minder inhoudelijke kennis over het onderwerp van het artikel hebt dan de schrijvers van het artikel. Daardoor zul je mogelijk te gauw geneigd zijn de interpretaties en suggesties van de auteurs over te nemen. Echter, ook met die geringere kennis van het onderwerp kun je en moet je een aantal kritische vragen over een artikel stellen. Het krijgen van een bevredigend antwoord op al die vragen zal je meer vertrouwen geven in de uitkomsten van het beschreven onderzoek.

Goede vragen zijn bijvoorbeeld:

  • Wat is de status van het tijdschrift waarin het onderzoek is gerapporteerd?
  • Is het duidelijk wat de belangen zijn van de auteurs van het artikel?
  • Is er een duidelijke onderzoeksvraag?*
  • Is de methode van onderzoek goed opgeschreven?
  • Geven de auteurs antwoord op de onderzoeksvraag in de conclusie?
  • Geven de auteurs aan wat er nieuw is aan de resultaten die ze gevonden hebben?
  • Geven de auteurs aan wat de sterke punten en de beperkingen van het onderzoek zijn?

*In de Libguide “Zoeken voor klinische vraag” wordt aangegeven waaraan een goed geformuleerde klinische onderzoeksvraag moet voldoen. In het artikel “how to critically appraise an article” vind je meer informatie over punten waar je op kunt letten bij het bestuderen van een artikel.

Naarmate je meer kennis opdoet en vaker artikelen leest, zul je ook andere vragen kunnen stellen. Studies kunnen erg verschillen bijvoorbeeld voor wat betreft de opzet en de uitvoering en qua reikwijdte en presentatie van de resultaten. Daarom moet je ten eerste beoordelen of de studie van toepassing is op jouw patiënt en/of klinische vraag die je wilt bestuderen (de relevantie) en ten tweede of de resultaten van de studie te vertrouwen zijn (de validiteit).

Vragen die je met deze oogmerken kunt stellen zijn bijvoorbeeld:

  • Wat voor type onderzoek is het?**
  • Past de onderzoeksmethode bij de onderzoeksvraag?
  • Is de analyse van de data op de goede manier uitgevoerd?
  • Zijn de gepresenteerde resultaten betrouwbaar en valide?
  • Zijn de conclusies in overeenstemming met de data?

Probeer bij elke lezing van een artikel zoveel mogelijk van deze vragen te beantwoorden, zodat je met vertrouwen de data kunt gebruiken voor je eigen beroepsuitoefening.

**Cochrane Netherlands, onderdeel van de internationale “Cochrane Collaboration”, wil “actuele informatie over de effectiviteit van de gezondheidszorg toegankelijk te maken in de vorm van systematische literatuuroverzichten (systematic reviews)”. Chochrane Netherlands heeft onder andere formulieren ontwikkeld voor het beoordelen van wetenschappelijke publicaties van verschillende typen onderzoek: gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek (RCT’s), diagnostisch onderzoek, prognostisch onderzoek, onderzoek over bijwerkingen of etiologie, onderzoek naar ontwikkeling of validering van een meetinstrument, kwalitatief onderzoek, systematische review van randomised controlled trials (RCT’s), systematische review van diagnostisch onderzoek, en systematische review van observationeel onderzoek (zie externe links).

Het Critical Appraisal Skills Programma van Oxford, (Critical Appraisal Skills Programme (CASP) 2014, CASP Checklists (URL used) Oxford. CASP) heeft eveneens een aantal checklists ontwikkeld voor het kritisch lezen van verschillende type artikelen. Voorbeelden van het werken met de checklists zijn te vinden op Youtube, zoals voor het gebruiken van de checklist van een kwalitatieve analyse.

Ontdekken van aannames

Eén van de hulpmiddelen voor het kritisch lezen van een artikel is het detecteren van impliciete of expliciete aannames. Een voorbeeld: vaak worden conclusies over een onderzoek bij patiënten gegeneraliseerd. De aanname daarbij is dat de bij het onderzoek betrokken patiënten representatief zijn voor een veel grotere groep patiënten. Het stellen van de vraag: “Maar klopt deze aanname wel?”, is een essentieel onderdeel van het kritisch lezen van een artikel.

Veel aannames zijn minder duidelijk dan het hierboven gegeven voorbeeld. Probeer daarom steeds te ontdekken of je met aannames te maken hebt of met feiten.

Academische vorming, professionaliteit, studiereflectie